Akademisyenlerin ve lisansüstü öğrencilerin e-posta kutuları her gün “Call for Papers” davetleriyle dolar. Bu davetlerin bir kısmı saygın dergilerden gelirken, önemli bir kısmı yağmacı (predatory) dergilerden gelir. Bu dergiler, gerçek bir hakem değerlendirmesi yapmadan yayın ücreti karşılığında neredeyse her makaleyi yayımlar.
Yağmacı bir dergide yayımlanan makale, akademik itibarınıza zarar verebilir, araştırmanızın görünürlüğünü azaltabilir ve akademik yükseltme başvurularında sorun yaratabilir. Bu rehberde yağmacı dergileri tanımanızı sağlayacak 12 uyarı işaretini ve bir dergiyi nasıl kontrol edebileceğinizi anlatıyoruz.
Yağmacı Dergi Nedir?
Yağmacı dergi, akademik yayıncılığın açık erişim modelini kötüye kullanan, yazarlardan makale işlem ücreti (APC) alan ancak bunun karşılığında gerçek bir editoryal ve hakem süreci sunmayan yayın organıdır. Bu dergiler genellikle saygın dergileri taklit eden isimler ve web siteleri kullanır.
Açık erişimli olmak veya yayın ücreti almak tek başına bir dergiyi yağmacı yapmaz. Birçok saygın dergi de APC alır. Belirleyici olan, derginin şeffaflığı ve yayın sürecinin kalitesidir. Bu yüzden tek bir işarete bakarak karar vermek yerine, aşağıdaki işaretlerin kaç tanesinin bir arada bulunduğuna dikkat edin.
12 Uyarı İşareti
1. Toplu ve aşırı övgü dolu davet e-postaları
“Dear Esteemed Professor” gibi kişiselleştirilmemiş hitaplar, alanınızla ilgisiz konularda davetler ve abartılı övgüler en tipik işaretlerdir.
2. Gerçekçi olmayan hızlı yayın vaadi
“Hakem değerlendirmesi 72 saat içinde” veya “bir haftada yayın” gibi vaatler, gerçek bir hakem sürecinin yapılmadığını gösterir.
3. Çok geniş veya tutarsız kapsam
Aynı dergide tıp, mühendislik, edebiyat ve işletme makalelerinin bir arada yayımlanması ciddi bir uyarı işaretidir.
4. Saygın dergileri taklit eden isimler
Bilinen bir derginin adına çok benzeyen isimler, “International”, “Global” veya “American” gibi sözcüklerin aşırı kullanımı dikkat gerektirir.
5. Belirsiz veya gizli yayın ücretleri
Ücretlerin web sitesinde açıkça belirtilmemesi ve makale kabul edildikten sonra ortaya çıkması tipik bir yöntemdir.
6. Şüpheli editör kurulu
Editör kurulunda bulunan kişilerin gerçekte o dergiyle ilişkisi olmayabilir. Bazı isimler izinsiz kullanılır.
7. Sahte veya uydurma metrikler
“Global Impact Factor” veya “Universal Impact Factor” gibi Clarivate’e ait olmayan metrikler, yağmacı dergilerin sık kullandığı bir yöntemdir.
8. Yanlış dizin iddiaları
Derginin Web of Science, Scopus veya DOAJ’da dizinlendiğini iddia etmesi ancak bu veritabanlarında bulunmaması.
9. Doğrulanamayan iletişim bilgileri
Fiziksel adresin bulunmaması, yalnızca genel bir e-posta adresi verilmesi veya adresin derginin iddia ettiği ülkeyle uyuşmaması.
10. Düşük kaliteli web sitesi ve yayınlar
Yazım hataları, bozuk bağlantılar ve önceki sayılardaki makalelerin düşük kalitesi.
11. Telif hakkı ve geri çekme politikasının olmaması
Saygın dergiler, telif hakkı, geri çekme ve etik politikalarını açıkça yayımlar.
12. DOI’lerin doğrulanamaması
Makalelere atanan DOI numaralarının Crossref üzerinden çalışmaması veya hiç DOI atanmaması.
Örnek Bir Davet E-postasını İnceleyelim
Aşağıdaki e-posta, yağmacı dergilerden gelen davetlerin tipik özelliklerini taşıyan uydurma bir örnektir:
“Dear Esteemed Researcher, we have read your outstanding paper with great interest. We kindly invite you to submit your next manuscript to the International Global Journal of Advanced Multidisciplinary Sciences. Peer review in 7 days. Indexed in Global Impact Factor.”
Bu kısa metinde en az beş uyarı işareti vardır: kişiselleştirilmemiş hitap, abartılı övgü, taklit ve aşırı genel bir dergi adı, gerçekçi olmayan hakem süresi ve sahte bir metrik. Böyle bir e-postayı yanıtlamadan silmek en doğru yoldur.
Bir Dergiyi Nasıl Kontrol Edersiniz?
- Dizinleri doğrudan kontrol edin: Derginin web sitesindeki iddialara güvenmeyin. Web of Science Master Journal List, Scopus Sources ve DOAJ’da dergiyi ISSN numarasıyla arayın.
- Think. Check. Submit. kontrol listesini kullanın: Bu uluslararası girişim, dergi seçiminde sorulması gereken soruları sistematik olarak listeler.
- Yayıncıyı araştırın: Yayıncının COPE (Committee on Publication Ethics) veya OASPA üyesi olup olmadığına bakın.
- Önceki sayıları inceleyin: Alanınızdaki tanıdık araştırmacıların bu dergide yayın yapıp yapmadığını kontrol edin.
- Danışmanınıza ve kütüphanenize sorun: Üniversite kütüphaneleri dergi değerlendirmesi konusunda destek verir.
Türkiye’deki Akademik Değerlendirme Açısından
Türkiye’de yağmacı dergilerdeki yayınlar akademik değerlendirmelerde ciddi sorun yaratabilir. Doçentlik başvurularında Üniversitelerarası Kurul’un (ÜAK) güncel başvuru şartlarını ve yağmacı yayınlarla ilgili düzenlemelerini mutlaka okuyun. TÜBİTAK’ın UBYT yayın teşvik programı için ise derginin ilgili yılın UBYT dergi listesinde yer alıp almadığını kontrol edin.
Sık Sorulan Sorular
Makalem yağmacı bir dergide yayımlandıysa ne yapabilirim?
Dergiye yazılı olarak başvurup makalenin geri çekilmesini isteyebilirsiniz. Ancak bu dergiler genellikle geri çekme taleplerine yanıt vermez veya ücret talep eder. Bu süreçte kurumunuzun etik kurulundan ve danışmanınızdan destek alın.
Ele geçirilmiş (hijacked) dergi nedir?
Bazı dolandırıcılar, gerçek ve saygın bir derginin adını ve ISSN numarasını kullanarak sahte bir web sitesi kurar. Yazarlar gerçek dergiye gönderim yaptıklarını düşünürken ücreti sahte siteye öder. Derginin adresini her zaman Web of Science veya Scopus kaydındaki bağlantıdan kontrol edin.
Açık erişimli dergiler güvenilir değil mi?
Bu doğru değil. Birçok saygın dergi açık erişimlidir. Önemli olan derginin şeffaf politikalara, gerçek bir hakem sürecine ve doğrulanabilir dizin kayıtlarına sahip olmasıdır.
Eduvita UK ile Doğru Dergiyi Seçin
Eduvita UK olarak makaleniz için hedef dergi seçiminden yazar rehberine uygun biçimlendirmeye, editöre mektuptan hakem yanıtlarına kadar yayın sürecinin her aşamasında birebir destek sunuyoruz. Çalışmanızı doğru dergide yayımlamak için uzman ekibimizle ücretsiz bir ön görüşme planlayabilirsiniz.
Akademik Sürecinizde Profesyonel Destek Alın
Tez, makale hazırlama, IB/AP süreçleri, hazırlık atlama sınavları veya yurt dışı üniversite başvurularınızda uzman ekibimizden birebir danışmanlık almak için formu doldurun. 15 dakika içinde sizinle iletişime geçelim.